Stressmanagement
Stressmanagement is een samenstelling uit het woord stress en management. Management is het woord voor manage uit het Engels vertaald als ik kan het aan, beheersen, kunnen. Zet er stress voor en je wilt met stressmanagement bereiken dat je je stress aankan. Niet elimineren, maar je kunt het aan, die stress.
Stress?
Maar wat is dan stress, waardoor krijgen we stress? Stress op zich is niets nieuw, lichaamsvreemd of geestelijk ingebeeld. Zelfs toen we in onze dierenhuiden over de steppe jaagden hadden we stress, maar het is te bepalen in welke mate stress gezond voor je is en blijft. Sommige van ons hebben stress nodig om überhaupt te kunnen functioneren, terwijl anderen het kunnen missen als kiespijn omdat het een verlammende werking op ze heeft.
Wij definiëren stress als alle spanningen die we in ons dagelijks leven ervaren. Stress is een respons die door een stressvolle gebeurtenis wordt veroorzaakt. Dit kan zowel van buiten af komen (extern) als door ons zelf veroorzaakt worden (intern). Voorbeelden van externe stressfactoren zijn maatschappelijke, economische, politieke, biologische krachten die veranderingen in ons leven, op ons lichaam en op onze status veroorzaken. Interne stressfactoren zijn meer krachten die ontstaan door onze gevoelens, lichaam, emoties en gedachten.
Voor bijna iedereen heeft het woord stress een negatieve bijsmaak. Zoals ik net stel brengt elke uitdaging, prikkel, taak, activiteit, gebeurtenis druk of spanningen met zich mee. Dat is in het nu zo, maar was zeker ook zo in het begin van onze mensheid. Zolang wijzelf deze prikkels als een uitdaging beschouwen is er geen sprake van stress, ook niet als deze uitdagingen ons moeite, energie en zware offers kosten. Kijk eens om je heen, hoeveel mensen putten zich niet uit bij die marathon, moeten presteren voor een beslissende wedstrijd en voelen zich lekker als ze doelstellingen moeten bereiken op werk, in de studie of andere activiteiten. Positieve stress geeft het leven kleur, maakt het prikkelend en helpt ons vaak beter te presteren. Een tekort aan stress (bijvoorbeeld verveling) en continue blootstelling aan hoge intense spanningen kan echter wel schadelijk zijn. En teveel aan stress is ook niet goed voor een mens en kan belastend zijn in het presteren.
Wat of wie bepaalt nu of stress belastend is? Stressbestendige mensen redden zich onder dezelfde omstandigheden vaak beter omdat zij de gebeurtenissen vaak als een uitdaging zien. Die oermens redde zich net uit een gevaarlijke situatie omdat hij de jacht als een grote uitdaging zag om aan voedsel te komen en te overleven. Wat maakt deze stress dan zo anders dan de ongezonde stress? Deze mensen met bestendigheid voor stress hebben vaak het gevoel invloed te kunnen uitoefenen op de situatie en hebben sterk innerlijke overtuigingen over de zin, noodzaak, en beheersbaarheid van omstandigheden. Daarnaast straalt men vaak vertrouwen uit over zijn eigen kunnen, over het vermogen om met tegenslagen om te gaan en over de eigen stressbestendigheid.
Deze mensen zijn geen supermensen, anders opgevoed of opgebouwd. Nee ook deze mensen bepalen hoe ze de dingen (stressgevoelige zaken evenzo) zien zoals ze ze willen zien. Hoe ze ermee om willen gaan, hoe deze zaken of taken inschatten en wat ze ermee gaan doen. Ze managen naar eigen kunnen en inzicht die taken en zaken.
Dus wie bepaalt hoe belastend stress is? Iedereen bepaalt dat voor zichzelf. De ene mens is alleen meer bewust van zijn opties en aandacht voor doeltreffendheid en relevantie dan de ander. Dus perceptie, hoe je het probleem aanschouwt, jouw kijk op zaken is dus de kern van de zaak. Die bepaalt de mate van stress en dan met name de slechte vorm ervan. Overschatting, onderschatting, gemakzucht, grensoverschrijdend, of bij lange na de grens niet halen is dus een perceptie, jouw kijk op zaken die tot de rotte vorm van stress kan leiden. Die stress die we liever kwijt zijn.
Alleen je mag dat soort stress dan wel niet willen, een groot aantal mensen reagert automatisch op stress. En daar zit nou juist het probleem! Je reageert automatisch, oftewel je voelt helemaal niet meer wat stress of die stressfactor voor lichamelijke of geestelijke reactie geeft. We denken meer aan het verleden of toekomst en zijn niet in het nu. We voelen ons lichaam niet meer, herkennen de stressfactor dus ook niet. Meerdere automatische reacties verergeren bijna per definitie stress. Ze verhinderen dat we helder zien, daardoor de juiste beslissingen kunnen nemen, problemen creatief kunnen oplossen en emoties goed kunnen uiten. Voor je het weet beland je in een vicieuze cirkel en leiden de effecten tot een of ander vorm van klachten. Wanneer we in staat zijn om onze bewustwording van onze stresfactoren, het stressproces en de gevolgen van onze reactie te verbeteren kunnen we onze ervaring van de stresssituatie veranderen. Wanneer we de ervaring veranderen kunnen we ook de gevolgen van stress op ons zelf veranderen. Het herkennen en waarnemen van stressreacties en spanningen bij jezelf zijn een noodzakelijke voorwaarde om verder te komen en het probleem bij de wortel aan te pakken.
Een goede eerste stap is het herkennen van gevoelens en gedachten bij jezelf als deze zich voordoen. De volgende stap is dus leren hoe ons lichaam en geest op stress reageert.
Hoe reageert ons lichaam op stress?
We zijn de gelukkige eigenaar van een indrukwekkend reactiemechanisme die elke keer optreedt zodra wij ons bedreigd voelen. De beschermingreacties van dit mechanisme zijn belangrijk voor onze overleving en dus onze evolutie en voortbestaan. Ons lichaam moet zich steeds aanpassen aan een steeds veranderende omgeving. Als er plotseling gevaar dreigt, moet ons lichaam en geest met spoed gevechtsklaar gemaakt worden om een overlevingsstrijd aan te gaan. Adrenaline, verhoogde hartslag, spierspanning, ons lijf is klaar voor de strijd. We moeten snel en adequaat kunnen reageren om het gevaar te beantwoorden. Dit mechanisme is verantwoordelijk voor de beschermingsreactie in ons lichaam tegen mogelijke bedreigingen en wordt in de wetenschap een “vecht- of vluchtreactie” genoemd. Het spel speelt zich voornamelijk af in ons zenuwstelsel. Als we in een dergelijk “vecht- of vluchtreactie” situatie terechtkomen dan zorgt ons zenuwstelsel er binnen enkele seconden voor dat het lichaam klaar is voor deze keuzen. Het zenuwstelsel zorgt ervoor dat in het lichaam:
- de ademhaling versnelt en samen met de bloeddruk omhoog gaat
- de hartcapaciteit een factor 4 tot 5 toeneemt en de bloedtoevoer naar vitale organen, de zintuiglijke waarneming, spierspanning en stofwisseling toeneemt
- diverse stresshormonen komen vrij
Als ons lichaam een land zou zijn, dan zou ons lichaam in de hoogste staat van paraatheid zijn gebracht. De korte termijn strategie bepaalt een “vecht- of vluchtreactie” en we zijn er ook klaar voor. Gelukkig is ons lichaam ook uitgerust met een mechanisme waarmee we normaal gesproken onze (lichamelijke) functies terugbrengen naar de normale uitgangsnormen. Helaas voor ons mensen beletten wij onze emoties en gedachten een soepele terugkeer naar deze uitgangsnormen. We houden eigenlijk ons lichaam nog in een vecht- of vluchtsituatie. Heb je genoeg rust of tijd dan komt ons lichaam wel vanzelf in de uitgangsnorm uit. Wat maakt dan stress tot een ongewenste vorm? Welnu zoals ik zei, we brengen ons lichaam in tijd wel terug naar de uitgangsnormen. Maar wat gebeurt er als je lichaam in een te korte tijd weer naar een vecht- of vluchtsituatie wordt teruggebracht? Weer het lichaam in opperste staat van paraatheid brengen. Nu hebben we nog meer tijd nodig, minder gedachten en emoties nodig, maar helaas we houden ons lichaam weer in die staat. Zo ontstaat stress. Ik vergelijk het ook met een leger. De eerste keer van opperste staat van paraatheid, is nog iedereen een beetje opportunistisch gespannen. “Wat gaat er komen?” en er wordt flink getuurd naar de horizon naar de vijandige troepen. Nou die laten zich niet zien. De paraatheid wordt verminderd en iedereen moppert een beetje en praat na. De eerste soldaten zijn nog niet teruggekeerd naar hun barakken om te rusten of daar gaat de sirene weer. Iedereen ren terug naar zijn post, weer gespannen wachten, weer niets aan de hand. Het gemopper wordt hoorbaarder, de voeten sloffen ietsjes meer richting barakken en voor hun hoofd het kussen raakt……gaat de sirene weer. Je zou die soldaten graag rust gunnen want dadelijk is het een keer echt nodig en dan heb je niets aan ze. Als je die soldaten nu vergelijkt met jouw lichaam en geest, dan herken je de negatieve vorm van stress.
Deze vergelijking kun je doortrekken naar je lichaam en je stressgevoeligheid. Langdurig in de “vecht- of vlucht” status verkeren wordt steeds meer gezien als een van de belangrijkste oorzaken van de in de westerse wereld veel voorkomende welvaart, beroeps en stressgerelateerde ziekten (burn out, RSI..etc). De langdurige overbelasting die we ons lichaam vragen kost veel energie, gaat ten koste van andere belangrijke lichamelijke processen, belast andere delen van ons lichaam langdurig en heeft een sterke invloed op ons emotioneel goed voelen. Samengevat kan je zeggen dat teveel aan ongewenste spanning maakt dat je dit soort stress het beste kan vermijden.
Hoe voorkom je stress?
Simpel gezegd door je stress te managen, aan te kunnen. Dit kan je pas uitvoeren wanneer je ook weet WAARDOOR je je lichaam in een vecht- of vluchtreactie brengt. Dit klinkt alsof je het zelf allemaal bepaalt. En dat doe je in feite ook. Jij bepaalt hoe jij reageert op een situatie. Het denken of handelen van een ander kan je niet bepalen, maar wel je eigen denken of handelen als reactie op die ander.
Ken je je lichaam dan weet je wanneer je je lichaam in een vecht- of vluchtsituatie brengt. Pas op dat moment kun je je realiseren of dit terecht is geweest of niet.
Door je lichaam en je angsten of je ontwikkelingspunten te kennen, weet je ook wanneer je situaties, mensen of bepaald gedrag als stressvol ervaart. Dit is een essentieel onderdeel voor het managen van stress voor jezelf.
Waarmee voorkom je stress?
Je voorkomt stress door enerzijds je lichaam niet bloot te stellen aan onnodige of irreële stressfactoren. Dus ga aan de slag en (her)ken je stressfactoren. Anderzijds om je lichaam rust te geven na een “vecht- of vluchtsituatie”, of die situatie nu terecht of onterecht was.
Het (her)kennen van je stressfactoren is geen gemakkelijke opgave, want je zult in een spiegel moeten kijken en zo eerlijk mogelijk tegen jezelf moeten zijn. Voor diegene die dit moeilijk vindt raden wij counselling/coaching aan of healingsessies (Reiki bijv).
Het is verstandig om naar de oorzaak (je stressfactoren leren kennen) ook de gevolgen van stress te bestrijden. Je stress aanpakken op 2 fronten dus.
Om de gevolgen van stress tegen te gaan, is het zaak je onrustige lichaam tot rust laten komen. Hiervoor kan je zelfreflectie, coaching, meditatie, yoga, Reiki, Bach Bloesem therapie en aromatherapie in de vorm van nek-schouder-rug massage prima toepassen. Naast het tot rust komen (gevolgen), zal het nodig zijn om de oorzaken aan te pakken. Zelfkennis is daarbij de start.
Wij stellen dat een goede zelfkennis bijdraagt in rust en groei als persoon, en door zelfkennis herken je eerder situaties en handelen die je (letterlijk) energie kosten. Hierdoor zul je je eigen acties met vlucht- en vechtelementen in situaties en handelen gaan herkennen. Onze cursussen en workshops staan daarom in het teken van zelfreflectie, eigen grenzen herkennen, verwachtingen bijstellen, feedback, (re)acties op je eigen handelen en communicatie. We helpen je dus op weg, en veel zul je zelf nog gaan ontdekken.